نقش بازار آتي در ثبات اقتصادي

 

سعيد مسگري *

بازارهاي آتي مي تواند تقاضاي غيرمصرفي را به خود جلب كنند و از اين مسير مانع جهش قيمت برخي كالاها (مانند طلا) شوند. اهميت بازارهاي مالي و نقش آنها در رشد و توسعه كشورها بر كسي پوشيده نيست. به دليل ويژگي‌ هاي خاص اقتصاد ايران، بخش مالي از اهميت دو چنداني برخوردار است. به طوري كه شايد اغراق نباشد اگر بگوييم اهميت آن از بخش واقعي اقتصاد كمتر نيست.يكي از بخش ‌هاي مهم نظام مالي كشور، بازارهاي آتي و به عبارتي قراردادهاي آتي هستند؛ كه چند سالي است مورد توجه ويژه دولت‌مردان و سياست‌ گذاران قرار گرفته‌ اند. اين قراردادها ابزاري بسيار كارا و مدرن هستند و در ديگر كشورها توانسته ‌اند نتايج و دستاوردهاي مهمي به همراه داشته باشند.عليرغم تمام تلاش‌ هايي كه در يك دهه اخير براي گسترش استفاده از قراردادهاي آتي و تعميق بازار آتي صورت گرفته، اما اين نوع از قراردادها تاكنون نتوانستند به خوبي در نظام مالي كشور گسترش يابند. حال كه حدود يك دهه از عمر اين ابزارها مي‌ گذرد، وقت آن رسيده كه يك آسيب‌ شناسي دقيق و علمي براي شناسايي دلايل عدم موفقيت آنها صورت گيرد تا مشخص شود در آينده چه اقداماتي براي گسترش اين ابزارها بايد صورت گيرد.در يك نگاه اجمالي به نظر مي‌رسد عدم شناخت كامل عموم مردم از كاركردهاي اين ابزار مهم، يكي از دلايل عدم موفقيت آنها در كشور محسوب مي‌شود. در واقع بسياري از مردم و حتي مسئولين شناخت دقيقي از كاركردهاي اين ابزار ندارند.در اينجا لازم است به بيان يكي از كاركردهاي مهم بازارهاي آتي در كشورمان كه تاكنون مغفول بوده است بپردازيم. عادت اخلاقي و رفتاري مردم ايران از يكسو و شرايط اقتصاد كلان از سوي ديگر سبب شده است تا بخشي از مردم علاقمند به سرمايه‌ گذاري در بخش ‌هاي مختلف اقتصادي از طريق خريد و فروش باشند. به عبارتي برخي از مردم همواره درپي آن هستند تا از طريق خريد و فروش برخي كالاها و اقلام كسب سود و درآمد كنند.اين رفتار مردم در مواقعي كه تورم تشديد مي‌ شود و يا جهشي در يكي از بازارها رخ مي‌دهد، بيشتر نمايان مي‌شود و باعث تلاطم بيشتر بازارها و درنتيجه افزايش بي‌ثباتي در اقتصاد مي‌ شود. اتفاقي كه در سال‌ هاي نه چندان دور در بازار سكه، مسكن و ارز رخ داد (و برخي مواقع نيز تكرار مي‌شود)، نمود بارزي از اين پديده محسوب مي‌شود. به نظر مي‌رسد راهكار صحيح براي كنترل اينگونه رفتارهاي مردم استفاده از ابزارهاي اقتصادي است. در شرايط بي‌ ثباتي، مردم حق دارند كه به فكر سرمايه و دسترنج عمر خود باشند و بخواهند به هر طريق كه شده ارزش دارايي و سرمايه خود را حفظ كنند. حتي در شرايط ثبات نيز نمي ‌توان به افرادي كه در پي كسب سود و منفعت از خريد و فروش كالاها هستند، خرده گرفت. راهكار صحيح آن است كه با ابزارهاي اقتصادي اين افراد را كنترل و تقاضاي آنها را مديريت كرد.يكي از اين ابزارهاي اقتصادي، بازارهاي آتي و استفاده از قراردادهاي آتي است. به عنوان مثال، اكنون كه قيمت سكه در حال بالا رفتن است و برخي در پي خريد سكه و كسب سود از اين سرمايه گذاري هستند، مي‌ توان اين تقاضا را به بازار آتي منتقل و تا اندازه‌اي از افزايش شديد قيمت در بازارهاي طلا و سكه جلوگيري كرد. در واقع بازار آتي سكه مي‌ تواند محل مناسبي براي حضور افرادي باشد كه مي خواهند ارزش پول خود را از طريق خريد سكه و طلا حفظ كنند و يا حتي از اين طريق كسب سود كنند.اما همانطور كه مشاهده مي‌‌شود بسياري از مردم اصلا آشنايي با بازار آتي سكه ندارند و خود بازار نيز آمادگي برطرف كردن نياز تعداد قابل توجهي از سرمايه گذاران را ندارد. اگر بازار اين توانايي را داشت و مردم با كاركرد اين ابزار آشنا بودند، قطعا تعداد قابل توجهي از آنها به سراغ اين بازار مي ‌رفتند و سكه را از بازار خريد نمي‌ كردند. قطعا در اين شرايط حباب در بازار ايجاد نمي‌ شد. بنابراين همانطور كه مشاهده شد عدم آشنايي با كاركرد بازار آتي سبب بي ‌ثباتي در بازار و افزايش ناگهاني قيمت و در نتيجه بي‌ ثباتي كل اقتصاد مي‌شود. براي ايجاد ثبات اقتصادي ضروري است اين بازارها هم به خوبي گسترش و تعميق پيدا كنند و هم كاركردهاي آنها به مردم و سرمايه ‌گذاران معرفي شود. در پايان بايد اشاره كرد كه يكي از وظايف مديران اقتصادي و نيز مديران بازارهاي مالي كشور آن است كه كاركردهاي قراردادهاي آتي را به عموم مردم معرفي كنند. اين كار مي ‌تواند اولين و يكي از مهم‌ ترين اقدامات براي شكل‌ گيري بازار آتي عميق و توسعه ‌يافته باشد.
* كارشناس اقتصادي

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *